İdarəetmə və informatika, siqnalların analizi texnologiyaları, stoxastik proseslər və sistemlər, modelləşdirmə, identifikasiya və optimallaşdırma, intellektual sistemlər və texnologiyalar, intellektual hibrid informasiya sistemləri, qərar qəbuletmə texnologiyaları, informasdiya-kommunikasiya texnologiyaları, informasiya sistemləri və şəbəkələri, iqtisadiyyatda informasiya texnologiyaları.

RİYAZİ MODELLƏŞDİRMƏNİN, İDARƏETMƏNİN VƏ AVTOMATLAŞDİRMANIN NƏZƏRİ VƏ TƏTBİQİ PROBLEMLƏRİ  ÜZRƏ:

1. Seysmoaktiv regionlarda gücdən düşmüş yataqlardakı istismarı dayandırılmış dərinlik neft quyularının polad lüləsi vasitəsi ilə, yerin dərin təbəqələrindən alınan seysmoakustik informasiyanın küylərinin analizi əsasında anomal seysmik proseslərin intellektual monitorinqi texnologiyası və seysmoakustik intellektual telemetrik sistemi  təklif edilmişdir.

(İcracılar: akad. T.A.Əliyev, akad. Ə.M.Abbasov, t.e.n. E.R.Əliyev, Q.Ə.Quluyev, F.Paşayev)

2. Ürək-damar patalogiyasının gizli dövrünün indikasiyası texnologiyası və sistemi yaradılmış, sinaqdan çıxmış  və Səhiyyə Nazirliyinə təqdim etmək üçün hazırlanmışdır.

(icraçılar - akad. T.A.Əliyev, akad. Ə.M.Abbasov, O.V.Axundov, Q.A.Quliyev,    t.e.n. A.H.Rzayev, F.Paşayev)

3. Robast mövqeli-binar və küyanalizi texnologiyasından istifadə etməklə, vattmetroqramlar əsasında neft quyularının (yeraltı  və  yerüstü avadanlıqların texniki vəziyyətlərinin intellektual monitorinq sisteminin layihəsi təklif olunmuşdur.(icracılar – akad. T.A.Əliyev, t.e.d. O.Q.Nüsrətov, Q.A.Quluyev, F.Ş.Paşayev)

4. Banax fəzasında tamam kəsilməz operatorları özündə saxlayan yeni operatorlar sinfi tapılmış və onun vasitəsi ilə tamam kəsilməz operatorların sonlu ölçülü operatorlarla ən yaxşı yaxınlaşması araşdırılmış və tapılmışdır. (icracı - akad. C.E.Allahverdiyev).

5. Naməlum parametrlərinin sayı artan xətti regressiya modellərinin etibarlılıq zolağını qurmaq ücun yeni yanaşma təklif edilmişdir və göstərilmişdir ki, bəzi hallar üçün təklif olunan yanaşma daha dar etibarlılıq zolağını qurmağa imkan verir.   Praktiki məsələlərdə etibarlılıq zolağını qurmaq üçün proqram təminatı işlənmişdir (icracı - müxbir üzv A.H.Hacıyev).

6. Siqnalların mövqeli-binar identifikasiya texnologiyasında əsas amillərindən olan ikilik kodlar yığımlarının identifikasıyanın etibarlığına təsiri tədqiq  edilmişdir.

Hesablama eksperimentləri əsasında təsdiq olunmuşdur ki,  bir qrup ikilik kodlar tsiklik siqnalların mövqeli-binar identifikasiya texnologiyasının etibarlılığını artırır. (icraçı – t.e.d. O.Q.Nüsrətov).

7. Klassik şərtlər pozulan halda robastlıq kəmiyyətinin köməyi ilə konfluyent   analizin nəticələrinin dəqiqləşdirilməsi texnologiyaları təklif edilmişdir. Həmin   texnoloqiyalar inşaat materialları istehsalının modellərinin adekvatlığının yaxşılaşdırılması ücün istifadə edilmişdir.

(icraçı – t.e.d., prof. N.F.Musayeva).

8. Neft çənlərinə yanacağın dolması, saxlanması və boşaldılması proseslərinin riyazi-statistik modellər qurulmuş və nəzarət-ölçü intellektual idarəetmə sisteminin strukturu və  alqoritmləri işlənmişdir. (icraçılar – f.r.e.d., prof. T.H.Nəsirova, t.e.n., dos. M.M.İsayev).

9. Ümumi daxili məhsulun (ÜDM) kapital və işçi qüvvəsinə görə marjinal elastiklik əmsalları qiymətləndirilmiş inflyasiyanın qısa və uzun müddətli dövrlər üçün ekonometrik  modelləri qurulmuşdur. Modelləşdirmə nəticəsində inflyasiyanın səviyyəsinə təsir edən amillər müəyyənləşdirilərək, onların təsiretmə əmsalları tapılaraq şərhlər verilmişdir. (icraçı – i.e.d., dos. Y.H.Həsənli).

10. “Regionların inkifişaf səviyyəsinin qiymətləndirilməsinin Fuzzy klaster modeli“ yaradilmışdır.

(icraçı – i.e.d., prof. Q.C.İmanov).

11.  Azərbaycan ərazisindən axan çaylarin təbii və antropoloji amillər nəticəsində hidro-ekoloji vəziyyətinin, axınların xarakterinin mövsümi dəyişməsinin və hövzə formalaşmasının  monitorinqi və proqnozlaşdırılması proseslərinin riyazi modelləri yaradılmış, bu modellərin mühüm əhəmiyyətli xalq təsərrüfatı məsələlərinin həllinə tətbiqi üsulları araşdırılmış, respublikamızın su hövzələrində suyun keyfiyyətinin  qiymətləndirilməsi və idarə edilməsi üçün operativ müdaxilə variantlarını və üsullarını müəyyən edən  əsas prinsiplər işlənilmişdir. (icraçı: t.e.d., dos. A.B.Həsənov)

12. Tamədədli proqramlaşdırma məsələlərinin  yaxşılaşdırılmış suboptimal həllinin qurulması üçün iki mərhələli üsul işlənmişdir və onun optimal həlləri olan nisbi xətası qiymətləndirilmişdir. 

(İcraçı – f.-r.e.d., dos.  K.Ş.Məmmədov)

13. Küylənmiş qeyri-stasionar siqnalların əngəllərinin dispersiyasının hesablamasının informasiya texnologiyası işlənmişdir. (icraçı – t.e.n. T.Ə.Əlizadə)

14. Optimal qida rejiminə görə gübrələrin seçilməsi modeli, ekspert sistemi  və proqram təminatı yaradılmışdır. (icraçı – f.r.e.n., dos. Ə.B.Paşayev).

15. Bitkilərin normal inkişafı üçün qida maddələrinin verilmiş nisbətdə mənimsənilməsini təmin edən və gübrələrin küllüsündən verilmiş nisbəti almaq üçün qərar qəbuletmə sistemi işlənmişdir.

(İcraçı – f.r.e.n., dos. Ə.B.Paşayev).                                                                     

16. Dəyişən strukturlu kəsilən dinamik sistemlərin optimal idarəetmə məsələləri sinfi tədqiq olunmuşdur. Məlum məsələlərdən fərqli olaraq, bu sinifdə həm idarəedici təsirlər, həm də sistemin bir strukturdan digər struktura keçmə şərtləri optimallaşdırılır. Optimallıq üçün birinci tərtib zəruri şərtlər alınmış, həll alqoritmləri işlənmiş, ədədi eksperimentlər aparılmışdır. (icraçılar – f.r.e.d., prof. K.R.Ayda-zadə, S.Z.Quliyev).

17. Vahid riyazi üsullar, informasiya texnologiyaları bazasında çap, çap hərfləri ilə yazılmış əlyazma, əlyazma mətnlərini və azərbaycan nitqinin sözlərinin tanınması üçün kompüter tanıma sistemləri işlənmişdir. Hər bir tanıma sistemində açıqlıq, çoxsəviyyəlilik, çoxmetodluluq prinsipləri və onların intellektual səviyyəsini yüksəltmək üçün azərbaycan dilinin leksikonu və lüğətini özünə daxil edən biliklər bazası istifadə edilir. (icraçılar – f.r.e.d., prof. K.R.Ayda-zadə, t.e.n. Mustafayev E.E., Rüstəmov S.S., Şərifova A.M, Həsənov C.Z.).

18. Praktiki nöqteyi-nəzərdən asan realizə olunan idarəedici təsirlər – hissə-hissə sabit, hissə-hissə xətti, impuls və Hevisayd funksiyalar siniflərində toplanmış parametrli sistemlərin optimal idarəetmə məsələləri tədqiq olunmuşdur. Həm idarəetmənin  qiymətlərinə  görə,  həm  də onların təsir anlarına (intervallarına) görə optimallıq üçün birinci tərtib zəruri şərtlər alınmış, alqoritmlər işlənmiş, ədədi eksperimentlər aparılmışdır. (icraçılar – f.r.e.d., prof. K.R.Ayda-zadə, t.e.n. A.B.Rəhimov, Əşrəfova Y.R.)

19. Neft quqyularında baş verən fəsad və mürəkkəbləşmələrin səviyyə təsnifatının təşkili  məsələsi ümumiləşdirilərək ədədi əlamətlərlə təsvir edilən obyektlərin optimal təsnifatının qurulması alqoritmi  işlənmiş və həmin alqoritmin hesablanma    mürəkkəbliyi    (tələb   olunan    əməllər    sayının   yuxarı    sərhəddi) qiymətləndirilmiş, işlənmiş alqoritmin P polinomial alqoritmlər sinfindən olması isbat edilmişdir. (icraçılar – f.r.e.n., dos. K.F.Şirinov, f.r.e.d., prof. Ə.K.Kərimov, R.İ.Davudova).

20. Rabitədə mühüm rol oynayan teleqraf tənliyini ,simin rəqs tənliyini və bir çox  model   tənlikləri ümumiləşdirən  dördtərtibli   psevdoparabolik   tənlik   üçün yüklənmiş sərhəd şərtli qeyri-lokal sərhəd məsələsi tədqiq edilmiş və onun üçün inteqral şəkildə korrektlik şərti tapılmışdır. (icraçı- f.-r.e.n. İ.Q.Məmmədov)

21. Zəif strukturlaşan “faydalılıq” iqtisadi kateqoriyasının neuro-fuzzy modeli işlənmiş və iqtisadi optimal davranış məsələlərində tətbiq edilmişdir. (icraçı – f.r.e.n., dos. R.R.Rzayev).

22. Qeyri-səlis zaman sıralarının neyro-şəbəkəli məntiqi bazisdə proqnozlaşdırılmasının alqoritmi və proqram simulyasiyası işlənmişdir. (icraçı – f.r.e.n., dos. R.R.Rzayev).

23. Ikiölçülü Volterra tipli inteqral tənliklər sistemi ilə,  Volterra tipli fərq tənliklər sistemi ilə, Barbaşin tipli inteqro-diferensial tənliklər sistemi ilə  təsvir olunan və tipik olmayan optimal idarəetmə məsələlərində optimallıq ücün birinci tərtib zəruri şərt alınmış və məxsusi hallar tətqiq olunmuşdur.

(icraçılar – f.r.e.d., prof. K.B.Mənsimov, f.r.e.n. J.B.Əhmədova E.E.Cəfərov, İ.F.Nagıyeva, P.O.Məstəliye39 

24. Layihələrin qenetik kodunun formalaşma prinsipləri müəyyən edilmiş, reqionların inkişafı layihələrinnin idarə edilməsində biliklərin transfer modeli “ŞLÜZ modeli”, layihələrin qenetik kodu əsasında “Layihə-Mühit” idarəetmə modeli işlənmişdir. (icraçı – t.e.d. İ.Ə.Babayev).                      

25. Müxtəlif sahələrdə tətbiq olunan riski idarəetmə sistemləri geniş təhlil olunmuş, respublikanın sənaye-iqtisadi strukturları üçün onların xarakterik cəhətləri müəyyən edilmiş, riskin idarə olunması sisteminin ümumi funksional modeli qurulmuş, modelin elementlərinin qarşılıqlı əlaqə sxemi işlənmiş və risklərin idarə olunmasının ümumi həll alqoritmi təklif edilmişdir. (İcraçı – t.e.n. E.R.Əliyev).

26. Elektron rəqəmli imzanın yaradılması üçün proqram vasitələri təhlil edilmiş və korporativ şəbəkələrdə həll arxitekturası müəyyən edilmişdir, PKI–açıq açarlar infrastrukturu    əsasında,    informasiyanın    təhlükəsiz,    zəmanətli      çatdırılması alqoritmləri işlənmişdir. (İcraçı – t.e.n. E.R.Əliyev).

27. Çirkləndirici maddələrin su hövzələrinə birdəfəlik (ani) axını zamanı su hövzələrində çirkləndirici maddələrin yayılmasını hesablamaq üçün riyazi model qurulmuşdur. Hesablamalar üçün silindrik koordinatlarda yazılmış turbulent diffuziya tənliyyinə əsasən işlənmiş metod tətbiq edilmişdir. Bu metod tullantı suların töküldüyü yerdən ixtiyarı məsafədə çirkləndirici maddələrin konsentrasiyasını müəyyən etməyə imkan verir. (icraçı – f.-r.e.n., dos. Ə.B.Sadıqov).

28. Tamədədli proqramlaşdırma məsələlərinin  yaxşılaşdırılmış suboptimal həllinin qurulması üçün iki mərhələli üsul işlənmişdir və onun optimal həlləri olan nisbi xətası qiymətləndirilmişdir.  (icraçı – f.r.e.d. K.Ş.Məmmədov).

İNFORMASIYA-TELEKOMMUNİKASİYA SİSTEMLƏRİNİN NƏZƏRİ VƏ TƏTBİQİ  PROBLEMLƏRİ

29. Elastik və qeyri-elastik sorğulara xidmət edən qarışıq çoxsürətli sistemlərin erqodiklik şərtləri tapılmışdir və bu şərtlər ödənildikdə onların keyfiyyət göstəricilərinin hesablanması üçün səmərəli üsullar təklif olunmuşdur. (icracılar: müxbir üzv A.Z.Məlikov, t.e.n., dos. M.İ.Fəttahova, t.e.n. F.N.Nağıyev, V.Ş.Feyziyev, A.M.Rüstəmov).

30. Ümumikanal siqnallaşma sistemlərinin işləmə keyfiyyətinin yüksəldilməsi üçüun üsul işlənilmişdir. Bu üsul mövcud üsullardan fərqli olaraq, real şəbəkələrdə əlavə xidmətlərin, qoşulmaların yaratdığı yüku və sistemin informasiya xarakteristikalarını nəzərə almaqla yaradılmışdır.

(patent № А20080112, Н04), (icraçı – t.e.d. B.Q.İbrahimov).

31. Azərbaycan dilində cümlənin formal sintezatorunun qurulmasına imkan verən sintez alqoritmləri və bu alqoritmlərin normal işini təmin edən qrammatik və leksik informasiya bazaları yaradılmışdır. Alınmış nəticələr Dilmanc MT sisteminin ingiliscə-azərbaycanca tərcümə modulunun yaradılmasında tətbiq edilmişdir. (icraçı – t.e.n. Ə.B.Fətullayev, R.Ə.Fətullfyev).

32. Naxış və ornamentlərin tanınma və identifikasiya üsulları işlənmiş, müstəvi üzərində mürəkkəb, çoxrəngli fiqurların tanınması rəng piksellərinə görə üç növ dekompozisiya vasitəsilə riyazi statistika, informatika, süni intellekt, fizikanın optika və mexanika nəzəriyyələri əsasında yerinə yetirilib.   Azərbaycan xalçaçılıq məktəbi əsas 6 sinfə ayrılır, onlara aid 1300 naxış və ornament tanınıb, bunun üçün ilk mərhələdə 300 xalı ekspertizadan keçib və tanınma 97,7% təşkil edib.

Yaradılmış sistem  Azərbaycan Xalça Muzeyi ilə bağlanmış müqaviləyə görə hal-hazırda onlara verilmiş və tarixi  və maddi qiymətə malik 2200 xalının pasportu hazırlanıbdır. Baza Azərbaycan xalçalarının Dövlət reyestrinin yaradılmasında istifadə ediləcək. (icraçı – f.r.e.n., dos. G.G.Abdullayeva)

1. Neftçıxarma obyektlərinin yeni nəsl intellektual monitorinq nəzarət və diaqnostika sistemləri yaradılmış, istehsalat şəraitində müvəffəqiyyətlə sınaqdan keçirilmiş və H.Əliyev adına Neftayırma zavodunun kompressor stansiyasında,  Şirvan OİL şirkətinin 190 quyusunda, Qarasu əməliyyat şirkətinin 10 quyusunda, Suraxanı OİL, Binəqədi OİL və Balaxanı neftqazçıxarma idarəsinin hər birinin iki quyusunda tətbiq olunmuşdur. Hər bir quyuda 50 faizə qədər elektrik enerjisinə qənaət və təmir arası vaxtını 2 dəfədən çox artması təmin olunaraq, həmin obyektlərin rentabelliyi xeyli yaxşılaşdırılmışdır. Sistemin yeniliyi beynəlxalq patentlə təsdiq edilmişdir.

(İcraçılar: akad. T.A.Əliyev, Q.Ə.Quluyev, A.H.Rzayev, F.H.Paşayev).

2. İstismarı dayandırılmış neft quyularının polad lülələrində yerin dərin qatlarındakı seysmik proseslərin təsirindən alınan akustik informasiya vasitəsi ilə işləyən yeni “seysmoakustik intellektual sistemin” qurulma və işləmə prinsipi təklif edilmiş, onun maketi müvəffəqiyyətlə sınaqdan keçirilmişdir. Zəlzələlərin standart seysmostansiyalar vasitəsilə qeydə alınacağı vaxtı əvvəlcədən xəbər vermə imkanına malik olan bu sistemin Geologiya institutu və Seysmik mərkəzlə birlikdə Şirvan, Abşeron və Siyəzən-Dəvəçi regionlarında real şəraitdə sınaqdan keçirilməsi üçün hazırlıq işi başa çatdırılmışdır.

Layihənin yeniliyi 2 Beynəlxalq və 2 Avrasiya patenti ilə təsdiq edilmişdir.

(İcraçılar: akad. T.A.Əliyev, Q.Ə.Quluyev, A.H.Rzayev, F.H.Paşayev).

3. Azərbaycan dilində nitqin tanınması və mətnlərin səsləndirilməsi sistemlərinin    ilk   versiyaları   yaradılmış    və    Jenevrədə   keçirilən    beynəlxalq telekommunikasiya sərgisində (ITU Telecon WORLD 2009, 5-9.10.09) nümayiş etdirilmişdir.

(İcraçılar:  t.e.d., akad. Ə.M.Abbasov, t.e.n. Ə.B.Fətullayev).

4. Azərbaycan torpaqlarının müasir təsnifatının informasiya modeli yaradılmışdır. Ağac strukturuna uyğun verilənlər bazası layihələndirilmiş, bazanı informasiya ilə doldurmaq üçün kliyent-server arxitekturalı proqram kompleksi yaradılmışdır. Aqrokimya və Torpaqşunaslıq İnstitutunda toplanmış biliklər bazaya doldurulmuşdur. Verilənlər bazasındakı  informasiyanı  web-texnologiyasına  uyğun görüntü proqramı (Web sayt) hazırlanmışdır və reqionların inkişaf proqramında istifadə olunması üçün hazır vəziyyətə gətirilmişdir.

(İcraçılar:  akad. T.A.Əliyev, f.-r..e.n., dos. Ə.B.Paşayev, müxbir üzv  M.P.Babayev, kənd təs. e.n. S.Hüseynova).

5. Çox terminallı kütləvi xidmət sistemləri üçün xidmət anlarının gecikdirmə sinfində idarə etmə nəzəriyyəsi yaradılmışdır. Tələblərin orta gözləmə müddətini və xidmətə sərf olunan enerji miqdarını azaldır. Gösrərilmişdir ki, tələblərin orta gözləmə müddətini minimumlaşdıran optimal funksiya tapılmışdır. Alınan nəticələri nümayiş etdirən misallar verilmış və praktiki məsələlərdə istifadə yolları göstərilməşdir.

(İcraçı: f.-r.e.d., müxbir üzv A.H.Hacıyev).

6. Ölkəmizin maliyyə stabilliyi indeksinin qiymətləndirilməsinin Fuzzy-ehtimal modeli yaradılmışdır.

(İcraçı: i.e.d., prof. Q.C.İmanov).

7. Ekonometrik modellər əsasında manatın məzənnəsinə (bahalaşmasına) təsir edən faktorlar (xarici ölkələrdə qiymətlərin səviyyəsi, neft gəlirlərinin artması, Mərkəzi bankın valyuta bazarına müdaxiləsi, inflyasiya və s.) qiymətləndirilmişdir.

(İcraçı: i.e.d., dos. Y.H.Həsənli).

8. Tsiklik siqnalların mövqeli-binar identifikasiya texnologiyasına və qeyri-səlis çoxluqlar nəzəriyyəsinə əsaslanan, siqnalların analizi və identifikasiyası üçün hibrid sistemin qurulması təklif edilmişdir. İlkin eksperimentlər ğöstərmişdir ki, nefqazçıxarma obyektlərində mürəkkəb tsiklik siqnalların tanıma etibarlığının artmasını təmin edir.

(İcraçılar: t.e.d. O.Q.Nüsrətov, f.-r.e.n. R.R.Rzayev).

9. İnşaat materialları istehsalının riyazi modellərinin adekvatlığının yaxşılaşdırılmasının hibrid informasiya texnologiyaları yaradılmışdır.

(İcraçı – t.e.d., prof. N.F.Musayeva).

 10. Dağ və dağətəyi reqionlarda ekoloji proseslərin tədqiqi üçün proqnozlaşdırma modelləri işlənmişdir.

(İcraçı: t.e.d., dos. A.B.Həsənov).

11. Azərbaycan əl xalçalarının fraqmentləri üzrə surətlərin identifikasiyası və  tanınma alqoritmləri işlənmiş və bunun əsasında naxış və ornamentlərin bərpa qaydaları təklif olunmuşdur.

(İcraçı: f.-r.e.n., dos. G.G.Abdullayeva).

12. Çoxsürətli xidmət sistemlərində çoxlu sayda parametrlərdən asılı daxilolma strategiyalarından istifadə edildikdə onların keyfiyyət göstəricilərinin hesablanması üçün səmərəli üsullar təklif olunmuşdur

(İcraçılar:  t.e.d., m.-üzv A.Z.Məlikov, t.e.n., dos. M.İ.Fəttahova, t.e.n. F.N.Nağıyev, V.Ş.Feyziyev).

13. Neftemalı, Neftkimiya, Energetika, tikinti materialları və s. sənaye obyektlərinin rentabelliyini artırmaq məqsədi ilə onların riyazi modelləşdirilməsi və identifikasiyası zamanı statistik dinamika məsələsinin həllinin adekvatlığını yaxşılaşdırmaq  üçün  normallaşdırılmış   korrelyasiya  matrislərini   tərtib  edərkən, onun bir sıra elementlərində yaranan gizli xətaları aradan qaldırmağa imkan verən alqoritmlər və texnologiyalar təklif edilmişdir.

(İcraçı: akad. T.A.Əliyev).

14. Ürək-damar xəstəliklərinin gizli dövrünü aşkar etməyə imkan verən cihazın partativ maketi hazırlanmış, sınaqdan keçirilmiş və kliniki şəraitdə istifadə olunması üçün kardioloqlara təhvil verilmişdir.

(İcraçılar: akad. T.A.Əliyev, Q.Ə.Quluyev, A.H.Rzayev, F.H.Paşayev).

15. Reqressiya modelləri çərçivəsində olan verilənlərin böyük massivlərinin statistik analizi üçün informasiya sistemi yaradılmışdır. Yeni yaradılan informasiya sistemi müxtəlif praktiki sahələrdə bu günə qədər statistik analizi mümkün olmayan verilənlərin böyük massivlərin analizinə tətbiq oluna bilər.

(İcraçı: f.-r.e.d., müxbir üzv A.H.Hacıyev).

16. Dinamik sistem kimi iqtisadi sistemin real vəziyyətinin vergi-fiskal nöqteyi nəzərindən  qiymətləndirilməsi  modelləri  işlənilmiş,  dürüst   olmayan   ehtimallar əsasında qərarların analizinin təklif edilən nəzəriyyəsi üçün hesablama strukturu hazırlanmışdır.

(İcraçı – i.e.d., prof., müxbir üzv A.F.Musayev).

17. Toplanmış və paylanmış parametrli obyektlərdə idarəetmə oblastının sərhədinin yekünlaşması zamanının optimallığı üçün konstruktiv zəruri şərtlər alınmışdır. Alınan optimallıq şərtləri praktikada meydana gələn müxtəlif məsələlər sinfinin həll alqoritmləri və metodlarının qurulması üçün istifadə olunmuşdur. Uyğun proqram təminatı işlənmişdir, model məsələlər üzərində ədədi eksperimentlər aparılmışdır.

(İcraçılar: f.-r.e.d., prof. K.R.Ayda-zadə, f.-r.e.n. Y.R.Əşrəfova,  f.-r.e.n. A.B.Rəhimov, f.-r.e.n. S.Q.Talıbov).

18. Zamanın ayrı-ayrı anlarında və obyektin ayrı-ayrı nöqtələrində  müşahidələrin nəticələrinə görə toplanmış və paylanmış parametrli sistemlərə nəzərən əks əlaqəli idarəetmənin sintezi məsələsinin qoyuluşu hazırlanmısdır. Uyğun riyazi modellər yüklənmiş diferensial tənliklərlə təsvir olunur. Optimallıq üçün konstruktiv zəruri şərtlər alınmışdır ki,  bunlar da uyğun məsələlərin həlli üçün ədədi üsullar qurmağa imkan verir. Ədədi eksperimentlər aparılmışdır.

(İcraçılar: f.-r.e.d., prof. K.R.Ayda-zadə, t.e.n. V.M.Abdullayev, f.-r.e.n. S.Z.Quliyev, f.-r.e.n. S.R.Musayev).

19. Ekoloji proseslərin dinamik strukturlu, böyük həcmli informasiya və biliklər bazasından  istifadə  edilməsi, operativ  monitorinq  məlumatları  əsasında  hesabat alqoritmlərinin yaradılması üçün nəzəri modelləşdirmə üsulları təkmilləşdirilmiş, tətbiq olunan  modellərin adekvatlığının daha da artırılması məqsədilə tədqiqat obyektləri mürəkkəb reologiyalı çoxkomponentli mühitlər, orada baş verən proseslər isə  turbulent diffuziya prosesləri kimi modelləşdirilmişdir.

(İcraçı: t.e.d., dos. A.B.Həsənov).

20. Xəzər dənizi regionunda ekoloji, sosial-iqtisadi və geopolitik situasiyanı əks etdirən texnologiyalar və onların konseptual əsasları işlənmişdir.    

(İcraçı – t..e.n., dos. R.Ə.Qarayev).

21. Qeyri-səlis çoxluqlar nəzəriyyəsindən istifadə etməklə müəssisələrdə çalışan işçilərin peşəkarlıq səviyyələrini və peşəkarlıq inkişafını operativ qiymətləndirən intellektual informasiya sistemi işlənmişdir.

(İcraçı: f.-r.e.n., dos. R.R.Rzayev).

22. Çatlı mühitlərdə mayelərin süzülməsinin öyrənilməsi, qrunt torpaqlarında rütubətin ötürülməsi və.s. məsələlərin öyrənilməsi zamanı rast gəlinən dördtərtibli psevdoparabolik tənlik üçün Koşi məsələsi tədqiq edilmiş və qurulan fundamental həllinin köməyi ilə həllin inteqral təsviri tapılmışdır.

(İcraçı: f.-r.e.n.  İ.Q.Məmmədov).

23. Hər iterasiyada mümkün həllər  oblastının həm daxili, həm də xarici hissəsini  nəzərə almaqa imkan verən tamədədli proqramlaşdırma məsələsinin suboptimal həllinin tapılması üçün  yeni iterativ həll üsulu işlənmişdir.

(İcraçılar: f.-r.e.d. K.Ş.Məmmədov, f.-r.e.n. S.S.Mərdanov, S.H.Hüseynov).

24. Qazdan təhlükəli müəssisənin ekoloji modelinin qurulması üçün üç tənlikdən ibarət xüsusi törəməli 2-ci tərtib diferensial tənliklər sistemindən ibarət olan Navye-Stoks tənliyinin bazasında riyazi model qurulmuşdur.

(İcraçı: f.-r.e.n. Ə.B.Sadıqov).

25. Hər biri məhdud lüğət ehtiyatına malik olan tematik yönümlü nitqin tanınması üçün nəzərdə tutulan müxtəlif altsistemlərdən ibarət olan azərbaycan nitqinin kompüter tanıma sistemi işlənib hazırlanmışdır. Altsistemlərə bölünmə tanımanın  effektivliyini  və  keyfiyyətini  artırır. Sistemdə  tanımaya təqdim olunan tələbdən asılı olaraq tanımanın dəqiqlik və effektivlik səviyyəsi dərəcələrinin müxtəlif variantlarının seçimi nəzərdə tutulmuşdur. 

(İcraçılar: f.-r.e.d., prof. K.R.Ayda-zadə, t.e.n. E.E.Mustafayev, t.e.n. S.S.Rüstəmov,   f.-r.e.n. S.Q.Talıbov).

26. Elektron sənədlərin imzalanması, şifrələnməsi və elektron dövriyyəsi sistemi yaradılmışdır.

(İcraçı: t.e.n. E.R.Əliyev).

27. Regionların davamlı sosial-iqtisadi inkişafını təmin edən idarəedici qərarqəbuletməni dəstəkləyən informasiya sistemi yaradılmışdır.

(İcraçı: t.e.n. E.R.Əliyev).

28. Surətlərin tanıma üsullarından istifadə etməklə avtomatlaşdırılmış atıcılıq proqram-texniki kompleksi işlənmişdir. Sistem müxtəlif növ atıcı alətlərdən atəşlərin aparılmasını imitasiya etmək və atəş nəticələrinin hesabatını aparmaq imkanı verir. Proqram-texniki kompleksi sınaqdan keçirmək üçün Müdafiə Sənayesi Nazirliyinə təqdim edilib.

(İcraçılar : f.-r.e.d. K.R.Aydazadə, t.e.d. A.B.Həsənov, t.e.n. E.E.Mustafayev, f.-r.e.n. A.B.Rəhimov).

29. Layihələrin genetik modellərinin işlənməsi, genetik kodun formalaşma prinsipləri və bu prinsiplər əsasında biliklər modelinin formalaşması texnologiyası təklif edilmişdir.

(İcraçı: t.e.d. İ.Ə.Babayev).

30. Neft kəmərlərində və terminallarında texnoloji parametrlərə kompleks nəzarəti təmin edən informasiya-ölçmə intellektual sistemi işlənmişdir.

(İcraçı – t.e.n., dos. M.M.İsayev).

31. Müxtəlif həndəsi ölçülərə malik neft çənlərinin (rezervuarların) maye yanacaqla doldurulması, saxlanması və boşaldılması proseslərində kommersiya hesabı məqsədilə yüksək dəqiqliyə malik yeni avtomatlaşdırılmış dərəcələmə sistemi və onun kompleks alqoritmləri işlənmişdir.

(İcraçılar: t.e.n., dos. M.M.İsayev, t.e.n. Ş.Ə.Musayev, İ.E.Hüseynov).

32. Bir və ikiölçülü Volterra tipli inteqral tənliklər və onların diskret analoqları ilə təsvir olunan optimal idarəetmə məsələlərində optimallıq üçün birinci tərtib zəruri şərtlər alınmış və məxsusi idarələr tədqiq edilmişdir.

(İcraçılar: f.-r.e.d., prof. K.B.Mənsimov, f.-r.e.n. J.B.Əhmədova, R.R. Əmirova).

33. Cəm semimarkov dolaşma prosesinin iki səviyyəli sistemi tədqiq olunmuşdur. Prosesin paylanması və onun əsas xarakteristikaları tapılmışdır.

(İcraçılar: f.-r.e.d., prof. T.H.Nəsirova, E.A.İbayev).

Azərbaycanda Kibernetika sahəsində ilk tədqiqatlar 1952-ci ildə AEA-dakı Neft ekspedisiyası nəzdində Elektromodelləşdirmə laboratoriyasında başlanmışdır. 1952-1953-cü illərdən bu laboratoriyada quraşdırılmış şəbəkə modellər maşını neft ıaylarındakı müxtəlif proseslərin modelləşdirilməsi, süzülmə nəzəriyyəsi və neft yataqlarının əlverişli işlənməsi məsələləri həll edilirdi.

Neft ekspedisiyasının yenidən təşkili ilə əlaqədar olaraq Laboratoriya 1956-cı ildə Elmlər Akademiyasının Fizika və Riyaziyyat, 1958-ci ildə isə Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun tərkibinə daxil edilmiş və Hesablama mərkəzi adlandırılmışdır. 1959-1960-cı illərdə  Azərbaycana ilk universal rəqəmli elektron maşınları ‒ "Ural-1" ,"BESM-2" gətirildikdən sonra ədədi üsullar, proqramlaşdırma, alqoritmlər yaradılması və ümumiyyətlə xalq təsərrüfat əhəmiyyətli səciyyəvi məsələlərin həlli sahəsində fəaliyyət başlandı və tezliklə xeyli sürətləndi.

1960-cı ildə isə Hesablama Mərkəzi müstəqil təşkilat kimi təsdiq edilmişdir. 1965-ci ildə Hesablama Mərkəzinin əsasında Kibernetika İnstitutu yaradılmışdır.

1971-ci ildə İnstitutun nəzdində təsərrüfat hesablı "Avtomatlaşdırılmış İdarəetmə Sistemləri" şöbəsi (2002-ci ildə müstəqil İnformasiya Texnologiyaları İnstitutuna çevrildi) yaradılmışdır. Kibernetika İnstitutu "Respublika Avtomatlaşdırılmış İdarəetmə Sisteminin" yaradılması üzrə baş təşkilat təyin olunmuşdu. Hal-hazırda tədqiqatlar aşağıdakı istiqamətlərdə aparılır: мürəkkəb dinamiki sistemlərdə optimal idarəetmənin nəzəri problemləri; stoxastik proseslərin robast texnologiyasının  təhlili və identifikasiyasının nəzəri əsasları; toplanmış və paylanmış idarəetmə sistemlərində riyazi modelləşdirmənin, optimallaşdırmanın və qərar qəbul etmənin sistemli həlli; mürəkkəb idarəetmə sistemlərinin stoxastik modelləri; informatikanın texniki vasitələri, informasiya texnologiyaları və sistemləri; respublika iqtisadiyyatının əsas istiqamətlərinin inkişafını və perspektivlərini proqnozlaşdıran riyazi-iqtisadi modellərinin işlənməsi.

Kibernetika İnstitutunda hal-hazırda 29 laboratoriya, 3 şöbə fəaliyyət göstərir. İnstitutda 320 elmi işçi çalışır, o cümlədən 2 akademik, 2 muxbir-üzvü, 10 elmlər doktoru və 55 elmlər namizədi. İnstituta akademik Telman Abbas oğlu Əliyev rəhbərlik edir.

5 saylı laboratoriya "Texniki obyektlərin modelləşdirilməsi"

6  saylı laboratoriya "Determenik sistemlərdə qərarqəbuletmənin  ədədi üsullаrı"

7 saylı laboratoriya "Fuzzy iqtisаdiyyаt"

8 saylı laboratoriya "Fiskаl  strateqiyasının modelləşdirilməsi"

9 saylı laboratoriya "Sosiаl-iqtisаdi proseslərin modelləşdirilməsi"

10 saylı laboratoriya "Mürəkkəb dinаmik sistemlərdə idаrəetmə"

11 saylı laboratoriya "Kənd təsərrüfatında modelləşdirmə və idarəetmə problemləri "

12 saylı laboratoriya "Ekoloji proseslərin modelləşdirilməsi"

13 saylı laboratoriya "Texniki və ekoloji sistemlərin  riyazi modelləşdirilməsi və proqnozlaşdırılması "

14 saylı laboratoriya "Diskret optimаllаşdırılmа modelləri və üsullаrı"

15 saylı laboratoriya "İntellektual sistemlər "

16 saylı laboratoriya "İnformаsiyа şəbəkələri və sistemləri"

17 saylı laboratoriya "Siqnаllаrın аnаlizi üsullаrı və  informаsiyа sistemləri"

18 saylı laboratoriya "Spektral analiz texnologiyaları "

19 saylı laboratoriya "Stoxаstik proseslərin аnаlizi texnologiyaları"

20 saylı laboratoriya "İdarəetmənin ehtimal üsulları"

21 saylı laboratoriya "Texnoloji avadanlıqların və qurğuların etibarlılığının qiymətləndirilməsi və proqnozlaşdırılması"

22 saylı laboratoriya "Tədrisdə informаsiyа texnologiyаlаrı"

Elmlər doktorları