|
Ana səhifə İlk dəfə selendə elektron
paramaqnit
rezonansı (EPR) müşahidə edilmiş və onun mənsəyi
müəyyənləşdirilmişdir.
Paramaqnit mərkəzlərin
əmələ gəlmə və parçalanma mexanizmi
öyrənilmiş, onun termodinamik izahı verilmişdir. İlk dəfə selendə ~10-4 sm ölçülü
üstmolekulyar spontan qurumların olduğu
göstərilmişdir. Maye (amort)
fazanın sturuktur
mobeli təklif edilmiş və bunun əsasında
paramaqnit mərkəzlərin
yaranması, kristallaşma,
maye haldan triqonal
modtfikasiyanın monokristalların
böyüməsi, elektiron baryerlərinin yaranması,
fiziki xassələrin aşqarların
konsentrasiyasından ekstremal aslılığı
mexanizmləri və selenin digər spesifik
xüsusiyyətlərini və vahid nöqteyi nəzərdən izah
etmək mümkün olmuşdur. İlk dəfə selen üçün xarakteristik
temperatur aşkar edilmiş (Ѳ=470±20°C) və
göstərilmişdir ki, bundan yuxarı temperaturda
molekulların zəncirvari quruluşu dağılır və
ərintinin fiziki xassələri (özlülük, elektrik
keçiriciliyi, paramaqnetizm və s. ) kəskin
dəyişir. Maye selenin struktur və xassələrinin
temperatur və zamanla dəyişilməsində korrelyasiya
müəyyən edilmişdir. Maye selenin
elektrik keçiricidliyi, strukturun temperaturla dəyişməsi nəzərə
alınmaqla, Mott-Koen modeli əsasında təhlil
edilmiş və göstərilmişdir ki, T<Ѳ-ya qədər
keçiricilik aşqar mənşəlidir və lokrlizə
səviyyələrlə sıçrayış mexanizmi ilə baş verir,
T>Ѳ halında isə məxsusi keçiricilik başlanır
və o, diffuziya mexanizmidir. İlk dəfə selenin struktur yaddaşının
mənşəyi aşqar edilmişdir. Müəyyən edilmişdir ki,
maye selenin termik işləmə rejimindən asılı olaraq
strukturunda həm dönən, həm də dönməyən
dəyişikliklər baş verir. Maye seleni müəyyən Tişl
temperaturunda izotermik şəraitdə
saxladıqda bu dəyişikliklər strukturun Tişl≥
3 saat ərzində stabilləşməsilə nətiçələnir və yaranan struktur Tişl-dən
yüksək temperaturda termik işlənmə
nəticəsində dəyişdirilə bilər. İlk dəfə selenin T≥Ѳ -dan kritik
soyuma sür'əti (Vo=1K/san), müəyyən
edilmişdir, soyuma sürəti bundan yüksək olduqda
struktur-relaksasiya prosesləri tamamlanır və
amorf fazanın strukturu soyuma sürəti ilə
müəyyənləşdirilir. Göstərilmişdir ki, termik
işləmə rejimi aşqarların vəziyyətini və
üstmolekulyar strukturu dəyişməklə, selenin
xassələrinə kəskin təsir edir. İlk dəfə selenin polimer
materiallarda bir sıra əsas aşqarların
donor-akseptor qarşılıqlı təsirinin mexanizmi
öyrənilmiş, oksigenin, halloidlərin, manqanın və
talliumun vəziyyəti və onun ionlarının selendə
yürüklüyü müəyyən edilmişdir. İlk dəfə maye
selenin elektrik keçiriciliyinin
temperaturdan asılılığında müşahidə olunan
histerezis hadisələri strukturun
formalaşmasının natamamlığı ilə izah
edilmişdir. Göstərilmişdir ki, keçiriciliyin
temperaturdan dönən asılı maye selenin
strukturunun stabilləşməsindən sonra təmin
olunur. Selendə donor-akseptor qarşılıqlı
təsirinin müşahidəsi, onun mənşəyinin müəyyən
edilməsi selenin tədqiqində yeni sahənin
yaranmasına səbəb olmuşdur. Bu sahədə atomlar
arasında yük mübadiləsi nətiçəsində onların
vəziyyətinin dəyişməsinə əsaslanır. (alternativ
əlaqə və D°, D+,D- mərkəzlər) 16 SSRİ müəlliflik şəhadətnaməsi və 1
AR
patenti təsdiq edilmiş selen və onun
birləşmələri əsasında bir sıra yeni
elektrofotoqrafik laylar alınmışdır.
Nəticələrin bəziləri selen elektrofotoqrafik
laylarının istehsalında tətbiq olunmuşdur
(ï/ÿ Ã-4602; ÃÏÎ "Îðãòåõíèêà" ÌÏÑÀ è ÑÓ ÑÑÑÐ). Selenin molekulyar və üstmolekulyar
strukturunun və xassələrinin formalaşmasının əsas qanunauyğunluqları aşkar
edilmiş, selen və onun birləşmələri əsasında yeni elektrofotoqrafiya layları
yaradılmışdır. Dissociation of paramagnetic centers in Selenium. (Soviet Physics-Semiconductors, 1970,
v.4, N1, p.76) Electrophotographic characteristics of Layers of amorphous Selenium on substrates with
different thickness of oxide barrier film. (Thin Solid Films, 1991, v.196, p.L1) Electrophotographic layers of trigonal Selenium in the binder obtained by reduction of
SeO2 by hydrazine. (Thin Solid Films, 2000, v.359, p.125)
Struktur
İnstitut
və təşkilatlar
Fizika İnstitutu
Elmlər
doktorları
Namiq
İbrahim oğlu İbrahimov
![]()
Anadan olduğu yer:
Azərbaycan
Respublikası, Naxçıvan Muxtar Respublikası, Naxçıvan şəhəri

![]()
Təvəllüdü:
19.10.1932
![]()
Təhsili:
Sankt-Peterburq Texniki
Universiteti, fiziki-elektironika
![]()
Elmi dərəcəsi:
Fizika-riyaziyyal elmləri
doktoru
![]()
Elmi rütbəsi:
Professor
![]()
Doktorluq
dissertasiyasının ixtisas şifri və ixtisasın
adı:
01.04.10
- Yarımkeçiricilər
və dielektriklər fizikası
![]()
Çapdan çıxmış elmi
əsərlərin ümumi sayı:
96
![]()
Xaricdə çıxmış elmi
əsərlərin sayı:
51
![]()
Müəlliflik
şəhadətnamələrinin və patentlərin sayı:
17
![]()
Əsas elmi
nailiyyətləri:
![]()
Kadr hazırlığı:
elmlər
namizədlərinin sayı:
3
elmlər
doktorlarının sayı:
1
![]()
Əsas elmi əsərlərin
adları:
![]()
İş yeri və ünvanı:
AMEA-nın
Fizika İnstitutu, AZ1143,
Azərbaycan Respublikası, Bakı
ş., H.Cavid pr., 33
![]()
Vəzifəsi:
Laboratoriya
rəhbəri
![]()
Xidməti tel.:
(994 12)
4394151
![]()
Ev tel.:
(994 12)
4693696
![]()
Faks:
(994 12)
4395961
![]()
Elektron poçtu:
physic@lan.ab.az
![]()
| Rəyasət
heyəti | Rəyasət
heyətinin strukturu | Bölmələr | İnstitut və Təşkilatlar
|
| AMEA-nın
prezidentləri | AMEA-nın
həqiqi üzvləri | AMEA-nın
müxbir üzvləri |