(994 12) 5395163

ktaira@physics.ab.az

Tahirə Qazı qızı Kərimova
Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor

15

1. A²B₂³C₄⁶ tipli mürəkkəb almazabəhzər halkogenidlərin və A³B⁶, A³B³C₂⁶ tipli laylı-zəncirvari birləşmələrin energetik spektrinin tədqiqi.

2. Üzvi molekulların sərbəst-radikal hallarının molekulyar spektroskopiyası

Kompleks tədqiqatlar (təcrübə, qrup-nəzəri, nəzəri hesablamalar) nəticəsində A²B₂³C₄⁶ (f.qr.S₄²) birləşmələrində elektron və həyəcanlanma (vibrasiya) spektrlərinin formalaşması xüsusiyyətləri müəyyən edilmişdir. Brülliyen zonasının yüksəksimmetriyalı nöqtələrində optik keçidlərin xarakteri müəyyən olunmuşdur, Г(000) -də valent zonasının parametrləri-spin-orbital və kristal haçalanması təyin olunmuşdur, zonaların ekstremumlarının deformasiya potensialı hesablanmışdır. Г(000) -də spektrin fonon mənzərəsi qurulmuşdur. Qüvvə sabitləri modelində qəfəsin dinamikası təsvir edilmişdir, atomlararası rabitənin qüvvə sabitləri təyin edilmişdir, kimyəvi rabitənin təbiəti müzakirə edilmişdir.
A²B₂³C₄⁶ qrup birləşmələrinin fonon spektrlərinə hidrostatik təzyiqin təsiri tədqiq edilmişdir. Xarrison-Kitting modeli daxilində optik fononlara təzyiqin təsiri öyrənilmiş, Qrünayzen parametri və həcmi elastiklik modulu hesablanmışdır. Dinamik matrisin həllinin analizi göstərdi ki, aşağıtezlikli fononlar rabitələrarası bucağın dəyişə bildiyi vibrasiya ilə, yüksəktezlikli fononlar isə təzyiq altında rabitələrin uzunluğunun dəyişməsi ilə bağlıdır. Göstərilən birləşmələrin qeyri-tarazılıq prosesləri (fotokeçiricilik, fotolümenesensiya, termostimulyasiya keçiriciliyi) tədqiq edilmişdir. Lokal halların spektri, generasiya-rekombinasiya proseslərinin mexanizmi müəyyən olunmuşdur.
Zəncirvari  A³B⁶ (GaS, GaSe, İnSe, TlSe) birləşmələrində fonon spektrlərinin xüsusiyyətləri və onların təzyiqdən asılı olaraq dəyişilməsi, istilik genişlənməsi və istilikkeçiriciliyin 5÷300K temperatur oblastında müəyyən edilmişdir, qrafitdə və bor nitriddə, yükdaşıyıcılarin ötürülmə mexanizmi, elektron spektrlərində lokalizasiya effekti, İnSe və TlSe - də yükdaşıyıcılarin ötürülməsinə Υ-şüalanmanın və güclü maqnit sahəsinin (8 Tl -a qədər) təsiri müəyyən olunmuşdur.
Parafin matrislərində mono-, di- və üçqat  metilbenzol aromatik karbohidratlarında elektron-vibrasiya srukturlarınin qanunauyğunluqları aşağı temperatur oblastında müəyyən olunmuşdur.