(994 12) 5393209

Mirzə Əbdül oğlu Qurbanov
Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor

9

1.  Hibrid və nanokompozitlər daxil olmaqla, aktiv kompozit dielektriklərin hazırlanmasının fiziki-kimyəvi əsaslarının işlənməsi;

2. Müxtəlif polimerlər, seqnetopyezoelektrik və yarımkeçiricilər əsasındakı kompozitlərdə elektret, piro-, pyezo-, fotoelektrik, fotovoltaik, elektro- və termolyuminessent,  pyezorezistiv, varistor, pozistor və s. effektlərin mexanizmlərinin öyrənilməsi;

3.  Yuxarıda adları çəkilən kompozitlər əsasında çoxfunksiyalı çeviricilərin hazırlanmasının fiziki əsaslarının işlənməsi;

4. Dielektriklərdə qazboşalmasının fizikasının tədqiqi və texnoloji məqsədlər üçün qazboşalmasından istifadə edilməsi;

5.  Müxtəlif şəraitlərdə, kriogen temperaturlar da daxil olmaqla, qazboşalması plazmasının polimer dielektriklərin  fiziki-mexaniki, elektrik xassələrinə təsiri.

Laboratoriyada kompozitlərin mexaniki, elektro-, termolyuminessent, elektro-, istilik xassələri, sərhəd polyarizasiya prosesləri, elektron-ion və relaksasiya prosesləri, fazalararası hadisələr və yük halı kompleks tədqiq edilir.  Polimer-, pyezoelektrik və polimer- yarımkeçirici kimi nizamsız sistemlərdə piro-, pyezo-elektrik, elektret, varistor, pozistor, pyezorezistiv, fotoelektrik, fotovoltaik, elektro-fotoxrom və s. effektlərin formalaşma mexanizmləri müəyyən edilmişdir.
Pyezokeramika əsasındakı kompozitlərin piro-elektrik xassələrinin tədqiqi ilə müəyyən edilmişdir ki, piro-elektrik effektinin  formalaşmasının səbəbi fazalararası sərhədə injeksiya olunmuş yüklərin elektrik sahəsinin təsiri altında pyezo-elektrik fazadə yüksək reoriyentasiya polyarizasiyasıdır. Müəyyən edilmişdir ki, 180^◦-dən fərqli domen- oriyentasiya polyarizasiyasına və romboedrik struktura malik pyezokeramikalar piro-elektrik kompozitlərüçün  effektiv komponentdir.
Kompozitlərin elektret tədqiqi ilə müəyyən edilmişdir ki, kompozitlərdə  elektret effektinin yaranma səbəbi polimer fazanın ifrat molekulyar quruluşunun dəyişməsi deyil polyarizasiya nəticəsində kompozitdə injeksiya olunmuş elektron və pyezohissəcikdə sahə istiqamətində oriyentasiya olunmuş domen tipli kvaziyentra sistemin yaranmasıdır. Polimer pyezo-elektrik kompozitlərdə effektiv elektret yükü və elektret potensiallar fərqinin temperatur və elektrik  sahəsinin gərginliyindən asılı olaraq dəyişməsinin mexanizmləri verilmişdir.
Müəyyən edilmişdir ki, romboedrik keramika əsasında alınmış kompozitlər elektret xassələrinə görə tetraqonal keramikalı kompozitlərə nisbətən daha effektivdir. Elektret  kompozitlərin modeli təklif edilmişdir və bu model əsasında qeyri-polyar polimerləri pyezo-elektrik hissəciklərdə disperqasiya etdikdən sonra onlarda elektret xassələrinin yaranma mexanizmi izah olunur.
Müəyyən edilmişdir ki, qeyri-polyar (polioleginlər) və polyar (ftorkarbon tərkibli) polimerləri yarımkeçirici və pyezo-hissəciklərdə disperqasiya etdikdə onlar əsasındakı kompozitlərdə pozistor və vazistor effektlərinin yaradılmasına səbəb olur ki, bu da fazalararası sərhəddə potensial baryerin yaranması və temperatur və elektrik sahələrinin təsiri ilə onun dəyişməsi ilə izah olunur. Müəyyən edilmişdir ki, polimer matrisanın strukturu (polyarlığı, ifrat molekulyar quruluşu), dielektrik nüfuzluğu və ərimə temperaturunda həmçinin artması polimer - yarımkeçirici kompozitlərin varistor və pozistor xassələrinə xeyli təsir edir ki, bu da polimer- yarımkeçirici sərhəddində potensial baryerin bu kəmiyyətlərdən bilavasitə asılılığı ilə izah olunur.
Effektiv kompozit pozitor və varistor materialların alınma metod və texnologiyaları iştənilib hazirlanmımdır.
Kompozit polimer elementlər əsasında elektroakustik çeviricilər, akustik elektronika cihazları, hidro-akustik qəbuledici-verici antennalar, opto-akustik çeviricilər, Korotkov tov çeviriciləri, vibro- və seysmoçeviricilər,statik və dinamik təzyiq çeviriciləri işlənib hazırlanmışdır ki, bunların çoxu müxtəlif nazirliklərin zavod və müəssisələrində tətbiq olunmuşdur.