Səmədova Ədalət Cəlal qızı

 

Veb-sayt  
Anadan olduğu yer Azərbaycan Respublikası, Ağdaş şəh., Üçqovaq kəndi 
Təvəllüdü 22.12.1931
Bitirdiyi ali təhsil müəssisəsi Bakı Dövlət Universiteti
Elmi dərəcəsi Biologiya üzrə fəlsəfə doktoru
Elmi rütbəsi  

Namizədlik (PhD) dissertasiyasının mövzusu:

- ixtisas şifri

- ixtisasın adı

- mövzunun adı



03.00.12

Bitki fiziologiyası

Mikroelementlərin bitkilərdə azotlu maddələr mübadiləsinin təsiri

Çapdan çıxmış elmi əsərlərinin ümumi sayı

- xaricdə çıxmış elmi əsərlərinin sayı

- beynəlxalq bazalarda referatlaşdırılan və indeksləşdirilən jurnallarda çap olunan məqalələrin sayı

85

 

37

 

17

Müəlliflik şəhadətnamələrinin və patentlərin sayı  

Kadr hazırlığı:     

- fəlsəfədoktorlarının sayı

 
Əsas elmi nailiyyətləri Bitkilərdə mikroelementlərin (B, Mn, Cu, Zn, Co, Mo) fotosintez prosesinə, makro və mikroelementlərin azotlu maddələr mübadiləsinə, azot, fosfor, kalium, kalsiumla müxtəlif qidalanma şəraitində azotlu maddələr mübadiləsində yaranan dəyişkənliklərin və proteolitik fermentlərin bu prosesdə oynadığı rolun, abiotikamillərin Al, Mn, Zn, Cd, NaCl, NaCl+ ağır metalların kompleks toksikliyinə adaptasiyada proteinazaların fəallığında yaranan dəyişkənliklərin rolunun öyrənilməsindən aldığımız nəticələr əsasəngöstərmişdir ki, qida mühitində öyrəndiyimiz elementlərin artıqlığı, çatışmazlığı, qida mühitində pH dəyişkənliyi vegetasiya müddətindən asılı olaraq dinamikada bir çox faktorlardan asılı olaraq fərqli təsir mexanizminə malikdir. Bu təsir mexanizmi əsasən kök hüceyrələrinin qılafı–membrane tərəfindən mineral maddələrin udulmasından, onların sadə və mürəkkəb azotlu maddələrin, zülalların sintezində istifadəsindən, yerüstü orqanlara ötürülməsindən, kök və yerüstü orqanların hüceyrələri tərəfindən mənimsənilməsindən, bitki orqanlarında proteinazaların fəallığında və azotlu maddələr mübadiləsində baş verən dəyişkənliklərlə bağlıdır. Məhz bu dəyişkənliklərin yaranması tarixi – filogenetik olaraq bitki tərəfindən ilk növbədə köklərin qorunub saxlanılmasında əsas rolu oynayır. Bitki bütün situasiyalarda ilk növbədə mənimsənilən qida elementlərini, fotosintez məhsullarını və digər sintez məhsullarını əsasən köklərə ötürərək orada üzvi maddələrin sintezini yerüstü orqanlara nisbətən üstün vəziyyətdə saxlamaqla, zülalların sintezinin kök/ yerüstü orqanlar nisbətini artırmaqla bitkinin stress şəraitə adaptasiya olunmasını və gələcək nəslin qorunmasını təmin edir. 

Elmi əsərlərinin adları

1. Абуталыбов М.Г., Самедова А.Дж. Влияние некоторых микроэлементов на  интенсивность процесса фотосинтеза. Сб. Проблемы фотосинтеза, Изд. АН СССР, М., 1959, 547-552.

2. Абуталыбов М.Г., Алиев Д.А., Самедова А.Дж. Значение микроэлементов в азотистом обмене растений. Сб. Роль минерал. эл-ов в обмене в-в и прод. раст, «Наука», М., 1964, 26-31

3. Абуталыбов М.Г., Самедова А.Дж. Влияние некоторых микроэлементов на содержание аминокислот в листьях пшеницы и фасоли. «Изв. АН Азерб. ССР, сер. биол. наук», 1966, N2, 16-22.

4. Abutalıbov M.Q, Səmədova Ə.C. Qarğıdalı cücərtiləri kökünün böyümə zonalarında yaşdan asılı olaraq sərbəst amin turşuları. “Az SSR EA-nın xəbərləri, biol.el. seriyası”, 1969, N5, 3-14

5. Абуталыбов М.Г., Самедова А.Дж. Роль различных корневых тканей кукурузы в метаболизме азота и транспорте аминокислот. Физиология растений, 1979, т. 26, N5, 961-966.

6. Марданов А.А., Самедова А.Дж., Салаева Х.Л. Рост и формирование корней  тыквы (

Cucurbita pepo

L.) в зависимости от азотного питания. Физиология растений, 1979, т.26, N6, 1163-1171.

7. Абуталыбов М.Г., Самедова А.Дж. Значение зон корней проростков  тыквы в метаболических превращениях аминокислот. Физиология и биох. культурных раст., Киев, 1981, т.13, N5, 519-524.

8. Abutalibov M.Q., Samedova A.J. Signification of root zones of pumpkin seedlings for creation of exchange amino acid fund. “Plant metabolism regulation”, Varna, Bulgaria, 1981, 462-468.

9. Абуталыбов М.Г., Марданов А.А., Самедова А.Дж. Значение зон корней проростков в обмене азотистых веществ в зависимости от культуры и возраста растений, «Изв. АН Азерб. ССР, сер. биол. наук», 1982, N2, 11-18.

10. Abutalibov M.Q., Samedova A.J. The role of different root tissue in metabolization of mineral nitrogen and amino acid synthesis. Int. Sym. on mineral nutrition of plants, Bulgaria, 1984, 44-50.

11. Абуталыбов М.Г., Самедова А.Дж. Роль отдельных тканей корней в метаболических превращениях азота и синтезе аминокислот. «Доклады АН Аз. ССР, 1985, N3, 69-73.

12. Алиев Н.Т., Самедова А.Дж., Марданов А.А., Пириев И.Т. Изменение содержания раз-личных форм азота и рост растений тыквы в зависимости от условий калийного питания. “Изв. АН Азерб., сер. биол. наук”, 1991, N5-6, 20-23.

13. Самедова А.Дж., Марданов А.А, Пириев И.Т. Влияние условий калийного питания на синтез аминокислот в корнях растений тыквы и их транспорт с пасокой в надземные органы. “Изв. АН Азерб., сер. биол. наук”, 1992, №1-6, с. 3-6

14. Джангирова Ш.Г., Самедова А.Дж.,  Ширвани Т.С., Марданов А.А. Взаимоотношения между корнями и побегами растений тыквы в зависимости от продолжительности азотного голодания. “Изв. АН Азерб., сер. биол. наук”, 1993, №1-3, с. 3-6

15. Səmədova Ə.C., Mərdanov Ə.Ə., Cahangirova Ş.H., Şirvani T.S. Azot qıtlığı şəraitində bitkinin kök və yerüstü orqanları arasında donor-akseptor münasibətinin dəyişməsi. “Azərb. EA-nın xəbərləri, biol. elm. ser.”, 1994, N1-6, 27-30

16. Самедова А.Дж., Ширвани Т.С., Марданов А.А. Роль кальция в метаболизации запасных азотистых веществ семян и минерального азота в корнях растний. “ДАН АН Азерб”. 1995-96, №1-12, с. 147-151

17. Mardanov A.A., Samedova A.D., Shirvani T.S. Root-shoot relationships in the plant adaptation to nitrogen deficiency. Proc.of the 5th Symp. of Intern. Soc. of Root Res., Kluwer Acad. Publish., Boston, London, 1998, p. 147-154

18. Самедова А.Дж.,  Ширвани Т.С. Изменение синтетической активности корня тыквы в зависимости от кальциевого питания (на аз. языке). Сб. тр., посв. 70-лет. академика В.Д. Гаджиева, Баку, «Элм», 1999, с. 382-386.

19. Mərdanov Ə.Ə., Mərdanova M.B. Səmədova Ə.C. Bitki fiziologiyası terminlərinin izahlı lüğəti. Bakı, “Elm”, 1999, 240s.

20. Shirvani T.S., Samedova A.J., Jangirova Sh.R., Salayeva Kh.L., Piriyev I.T., Huseinova N.B. Adaptive strategy for plant survival under condition of strained root nutrition. XIV Intern. Plant Nutrition Colloquium, Hanover, Germany, 2001, p. 171-173

21. Cahangirova Ş.Q, Səmədova Ə.C., Salayeva Х.L., Şirvani T.S. Aliminumun uzunmüddətli təsirinə qarşı bitkilərin adaptasiyareaksiyaları. "İnsan və biosfer"(МАБ) YUNESKO Az. Mil Komit. əsərləri, bur. 2, Бакы, 2003, s.157-162

22. Səmədova Ə.C., Şirvani T.S., Cahangirova Ş., Xəlilova Х. Kalium çatışmazlığı şəraitində bitkinin adaptasiya zamanı kökün morfometrik, funksional göstəricilərinin dəyişməsi və azotlu maddələr mübadiləsi. «АМЕА мəruzələri», 2003, №3-4, , s.166-171

23. Мярданов Я.Я., Мяrданова Н.Б., Сямяdова Я.C . (terminlərin ingilis dilinə tərcüməçisi  Şirvani T.S.) Битки физиолоэийасы терминляринин вя анлайышларынын изащлы лцьяти (азярбайcан, рус вя инэилис dilində). Бакы, Елм, 2005, 408 сящ.

24. Səmədova Ə.C., Xəlilova X.C. Kalium çatışmazlığı şəraitinə adaptasiya prosesində köklərdə və kök şirəsində sintetik fəallığın müqayisəli öyrənilməsi. “AMEA-nın Xəbərləri, biol.elm. seriyası”, 2005, N5-6, 3-12.

25. Səmədova Ə.C. Fosforla müxtəlif qidalanma şəraitinə bitkinin adaptasiyası zamanı köklərin sintetik fəallığının və azotlu maddələr mübadiləsinin dəyişməsi. “AMEA-nın Xəbərləri, biol.elm. seriyası”, 2006, N3-4, 74-84.

26. Səmədova Ə.C. İnkişafın müxtəlif dövrlərində yaradılmış azot aclığına adaptasiyada bitkidə azot metabolizmi. “AMEA-nın Xəbərləri, biol.elm. seriyası”, 2006, N5-6, 60-69. 

27. Ширвани Т.С., Самедова А.Дж., Джангирова Ш.Г., Салаева Х.Л., Пириев И.Т., Аннагиева М.А., Али-заде В.М. Рост, азотный статус и адаптация растений к токсическому воздействию избытка марганца. «Известия НАНА», сер. биол. наук, №1-2, 2006, с. 10-21

28. Ширвани Т., Самедова А., Джангирова Ш.,Салаева Х., Пириев И., Аннагиева М., Кулиева Б., Али-заде В. Морфофизиологические и физиолого-биохимические ответные реакции растений на токсическое воздействие различных доз цинка в зависимости от кислотности  среды. Труды Инс.-та ботаники, посвященные 100-лет. юбилею М.Г.Абуталыбова 2009, XXΙX, 551-559.

29. Сямядова Я., Şirvani T. Калсийефил вя калсийефоб биткилярин кюк щиссяляриндя минерал елементлярин пайланмасында вя азотлу маддяляр мцбадилясиндя калсиумун ролу. AMEA Ботаника Инст.-нун М.Г.Абуталыбовун 100 иллик йуб.-ня щяср олунмуш ясярляри 2009, XXΙX, 578-586.

30. Сямядова Я., Пирийев И., Яннаьыйева М., Жащанэирова Ш., Салайева Х., Şirvani T.,  Ялизадя В. Manqan artıqlığı qida şəraitinə adaptasiyada balqabaq bitkisinin orqanlarında mineral elementlərin və azotlu maddələrin paylanma dinamikası. АМЕА-nın xəbərləri, 2010, 65, 1-2, s. 57-64

31. Ширвани Т.С., Самедова А.Дж., Салаева Х.Л., Пириев И.Т., Аннагиева М.А., Али-аде В.М.  Воздействие различных доз кадмия на ростовые и физиолого-биохимические характеристики растений тыквы. «Известия НАНА, биол. науки», 2010, 65, №3-4, 3-11.

32. Ширвани Т.С., Самедова А.Дж., Али-заде В.М.  Ответные реакции протеазной системы растений на воздействие тяжелых металлов. Материалы междунар. научно-практичес. конференция  «Актуальные проблемы биоэкологии», М. 2010, 174-178

33. Səmədova Ə.C., Şirvani T.S., Ənnağıyeva M.Ə., Piriyev İ.T., Salayeva X.L., Əli-zadə V.M. Kadmium stressinə adaptasiyada bitkidə proteolitik ferment fəallığı və azot mübadiləsi. AMEA Botanika İnstitutunun Elmi Əsərləri, 2, XXXI, 2011, 391-396

34. Т.С.Ширвани, А.Дж.Самедова, И.Т.Пириев, М.А.Аннагиева, Х.Л.Салаева, Ф.К.Алиева, Г.Х.Бабаева, В.М.Али-заде. Реакция растений тыквы на раздельное и совместное воздействие кадмия и засоления. АМЕА Хябярляри Cild 67, N1, 2012, 53-62

35. Piriyev İ, Ənnağıyeva М., Səmədova Ə, Şirvani Т., Salayeva Х. Manqanın müxtəlif qida пЩ гида mühitində böyüməyə və mineral elementlərin (П, К,Жа) bitki orqanlarında paylanmasına təsiri. ”AMEA Botanika İnstitutunun elmi əsərləri”, 2012, XXXII cild, s. 303-308.

36. Səmədova Ə.C., Şirvani T.S., Piriyev İ.T., Ənnağıyeva M.Ə., Salayeva X.L., Quliyeva B.Ə., Əli-zadə V.M. NaCl və kadmium kompleksinin təsirindən bitkidə zülal-azot mübadiləsinin kök/yarpaq nisbətində dəyişməsi. AMEA Botanika İnstitutunun elmi əsərləri, XXXIII cild, 2013, 133-144.

Respublika, beynəlxalq və xarici ölkələrin elmi qurumlarında üzvlüyü 

1. Azərbaycan bitki fizioloqları cəmiyyətinin üzvüdür.

2. Azərbaycan botanika cəmiyyətinin üzvüdür.
Pedaqoji fəaliyyəti 1959-1961-ci  illərdə ADU-nun bitki fiziologiysı kafedrasında assistent-müəllim vəzifəsində çalışıb/
Digər fəaliyyəti  Azərbaycan Terminologiya Komitəsinin üzvüdür
Təltif və mükafatları

1. Botanika İnstitutunun 70 illiyi münasibət ilə AMEA Rəyasət heyətinin Fəxri fərmanı və pul mükafatı ilə təltif olunmuşdur (2007-ci il).

2.“Əmək veteranı” medalı (1990-cı il)
Əsas iş yeri və ünvanı AMEA Botanika İnstitutuAZ1004, Azərbaycan Respublikası, Bakı ş., Badamdar şossesi 40
Vəzifəsi Elmi işçi
Xidməti tel. (+994 12) 5381173
Mobil tel. (+994 50) 4809622
Ev tel. (+994 12) 5105041 
Faks  
Elektron poçtu